GEÇİT HAKKI

Değerli Haymana Gazetesi okurları, bu haftaki köşe yazımızın konusu Türk Medeni Kanunu madde 747’ de yer alan “Geçit Hakkı”  ile ilgili bilgileri sizlere anlatmış olacağım. Söz konusu dava nedir? Sonuçları ne olur ve şartları nelerdir hepsini bu yazımızda cevaplandıracağım.
Geçit hakkı, genel yola bağlantısı olmayan veya genel yola çıkmak için yeterli bir yolu bulunmayan taşınmaz malikine, bedel karşılığında komşulardan birinin veya birkaçının taşınmazı üzerinde kurulan ayni bir haktır. Zorunlu geçit hakkının kurulabilmesi için geçit hakkı talep eden taşınmaz maliki, yükümlü taşınmaz malikine tam bir denkleştirme bedeli ödemekle yükümlüdür. Bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.
Bu davada mahkeme, talep edenin geçit hakkı ihtiyacını değerlendirecek ve yüklü taşınmaza en az zarar verecek şekilde geçit hakkı kuracaktır. Ayrıca taşınmazın gerçekten yola ihtiyacı olup, olmadığı bu yol ihtiyacının önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve en az zarar görecek olana karşı mı açıldığının tespit edilmesi gereklidir. Mahkeme davanın ispatı noktasında tanık, keşif, bilirkişi dâhil her türlü delile dayanabilir.
Zorunlu Geçit Madde 747- 1) Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.
2) Bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.
3) Zorunlu geçit iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir.
Kanunun lafzından da görüleceği üzere geçit hakkı, yola bağlantısı olmayan veya yola çıkmak için yeterli bir alanı bulunmayan taşınmaz malikinin, komşu taşınmaz maliklerinden birinin veya birkaçının taşınmazı üzerinde mahkeme kararı ile bir bedel karşılığında verilen ayni bir haktır. Kanun, komşu taşınmaz maliklerine rızası olmasa dahi zorunlu geçit hakkı verilmesine katlanma yükümlülüğü yüklemiştir. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise, üzerinde geçit hakkı kurulacak olan taşınmazın özel mülkiyete tabi ve tapuya kayıtlı arazi olması zorunludur. Tapu tahsis belgesi sahibine karşı açılan davalar ile maliki devlet olan taşınmazlar üzerine geçit hakkı kurulamayacaktır.
Geçit hakkına ilişkin dava taşınmazın aynına ilişkin olduğundan kesinleşmeden icra edilmesi mümkün değildir. Dava sonunda hak sahibi karara ilişkin ilamı ve kesinleşme şerhini tapuya ibraz ederek geçit hakkının tapu siciline kaydını talep edebilecektir. Geçit hakkı verilmesi davasında görevli ve yetkili mahkeme geçit hakkı istenilen taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk mahkemelerinde açılır. Bu davalarda yetki, dava konusu taşınmazın aynına ilişkin olması sebebiyle kesinidir.
(NOT: 01 Eylül 2023 tarihi itibariyle Geçit Hakkı Davaları içinde Zorunlu Arabuluculuk müessesi getirilmiştir.)